Profil absolwenta i absolwentki szkoły podstawowej oraz ponadpodstawowej to kluczowe dokumenty opracowane przez Instytut Badań Edukacyjnych (IBE) na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej, stanowiące fundament pod nową podstawę programową, która obowiązuje od września 2026 roku. Dokumenty te wyznaczają tzw. „kompas edukacyjny” i definiują, w jakie kompetencje, wiedzę oraz wartości powinien być wyposażony młody człowiek na poszczególnych etapach nauki.
Oba profile opierają się na trzech filarach, które zdefiniowało MEN: wiedzy, kompetencjach oraz sprawczości.
- Profil Absolwenta Szkoły Podstawowej (Etap I)
Prace nad tym profilem zostały ukończone jako pierwsze i posłużyły do skonstruowania programów dla klas 1 i 4 szkoły podstawowej na wrzesień 2026 roku. Jego głównym założeniem jest to, aby uczniowie potrafili wykorzystać zdobyte informacje w praktycznych, życiowych sytuacjach, a nie tylko mechanicznie je zapamiętywali.
Kluczowe obszary i kompetencje:
- Rozwój osobisty i społeczny: Świadomość własnych emocji, budowanie zdrowych relacji z rówieśnikami, empatia oraz umiejętność pracy w grupie.
- Komunikacja i krytyczne myślenie: Sprawne posługiwanie się językiem ojczystym, podstawy języków obcych oraz umiejętność odróżniania faktów od opinii (odporność na dezinformację).
- Sprawczość i samodzielność: Podejmowanie pierwszych autonomicznych decyzji, branie odpowiedzialności za swoje błędy i planowanie prostych działań.
- Świadomość ekologiczna i cyfrowa: Bezpieczne i higieniczne korzystanie z technologii oraz zrozumienie podstawowych procesów przyrodniczych i dbałości o planetę.
- Profil Absolwenta Szkoły Ponadpodstawowej (Etap II)
Dokument ten stanowi bezpośrednią i spójną kontynuację profilu podstawowego. Koncentruje się na przygotowaniu młodzieży (w liceach, technikach i szkołach branżowych) do wejścia w dorosłość, na rynek pracy oraz na studia wyższe.
Kluczowe komponenty profilu szkoły średniej:
- Tożsamość i wartości: Kształtowanie dojrzałego systemu wartości, świadomość obywatelska, szacunek dla tradycji i kultury własnego narodu oraz otwartość na inne kultury.
- Zaawansowane kompetencje przyszłości:
- Myślenie analityczne, syntetyczne i systemowe.
- Innowacyjność, elastyczność i zdolność do szybkiej adaptacji w zmieniającym się świecie.
- Zaawansowana kultura cyfrowa (w tym krytyczna ocena narzędzi AI i technologii).
- Sprawczość na wyższym poziomie: Umiejętność brania odpowiedzialności za własny rozwój osobisty i zawodowy (idea uczenia się przez całe życie – long-life learning) oraz zaangażowanie w życie lokalnej i globalnej społeczności.
- Zrozumienie współczesnych wyzwań: Orientacja w mechanizmach rynkowych, ekonomii, kwestiach klimatycznych oraz globalnych współzależnościach.
PORÓWNANIE CELÓW KSZTAŁCENIA
Cecha / Filar | Szkoła Podstawowa 2026 | Szkoła Ponadpodstawowa 2026 |
Główny cel | Praktyczne zastosowanie wiedzy, adaptacja w grupie, budowanie fundamentów | Przygotowanie do rynku pracy, dojrzałość obywatelska, samodzielne życie |
Podejście do wiedzy | Zintegrowane, oparte na doświadczeniu i ciekawości świata | Specjalistyczne, systemowe, powiązane z prognozami rynku |
Rozumienie sprawczości | Samodzielność w codziennych obowiązkach i nauce | Branie odpowiedzialności za ścieżkę kariery i rozwój |
Wymiar społeczny | Współpraca w klasie i dbałość o dobre relacje | Aktywne zaangażowanie obywatelskie i społeczne |
Wprowadzenie tych zmian ma sprawić, że polska szkoła odejdzie od tradycyjnego modelu „encyklopedycznego” na rzecz edukacji wspierającej dobrostan psychiczny i wszechstronny rozwój młodego człowieka. Szczegółowe mapy wdrażania reformy oraz poradniki dla nauczycieli publikuje na bieżąco Ministerstwo Edukacji Narodowej na dedykowanej platformie Reforma 2026.
